TVL چیست؟ نحوه محاسبه ارزش کل قفل شده در دیفای

TVL یا Total Value Locked به معنی «ارزش کل قفل‌شده» یکی از مهم‌ترین معیارهای مشاهده اندازه سرمایه درگیر در پروتکل‌های مالی غیرمتمرکز است. این شاخص در ساده‌ترین حالت نشان می‌دهد چه مقدار دارایی، بر اساس روش محاسبه یک منبع داده، در قراردادها، استخرها، بازارهای وام‌دهی یا سایر اجزای یک پروتکل قرار گرفته است. با این حال TVL به‌تنهایی معیار امنیت، سودآوری، اعتبار تیم یا ارزندگی توکن نیست و نباید از عدد بزرگ‌تر آن نتیجه گرفت که یک پروژه حتماً بهتر یا کم‌ریسک‌تر است.

برای درک درست TVL ابتدا باید بدانیم دیفای (DeFi) چگونه از قراردادها و دارایی‌های روی زنجیره برای ارائه خدمات مالی استفاده می‌کند. در یک پروتکل ممکن است کاربران برای تأمین نقدینگی، وثیقه‌گذاری، وام‌دهی، استیکینگ یا استفاده از یک استراتژی دیگر دارایی سپرده کنند. TVL تلاش می‌کند ارزش این دارایی‌های درگیر را به یک واحد قابل مقایسه ــ معمولاً دلار ــ تبدیل کند.

TVL چیست و دقیقاً چه چیزی را اندازه می‌گیرد؟

تعریف TVL به منبع داده و نوع پروتکل وابسته است. در یک تعریف عملی، TVL ارزش دارایی‌هایی است که در قراردادها یا سازوکارهای یک پروتکل نگهداری می‌شوند و طبق روش‌شناسی همان منبع، جزو سرمایه «قفل‌شده» محسوب می‌شوند. برای نمونه، تعریف داده TVL در یک ارائه‌دهنده داده شناخته‌شده، TVL پروتکل را ارزش کوین‌های نگهداری‌شده در قراردادهای هوشمند پروتکل و TVL یک زنجیره را مجموع TVL پروتکل‌های همان زنجیره معرفی می‌کند.

بنابراین «قفل‌شده» همیشه به این معنی نیست که دارایی از نظر فنی تا یک تاریخ مشخص غیرقابل برداشت است. در بسیاری از پروتکل‌ها کاربر ممکن است بتواند دارایی را با رعایت شرایط قرارداد برداشت کند. منظور از TVL بیشتر این است که دارایی در حال حاضر در یک سازوکار آن‌چین برای انجام کاری مانند تأمین نقدینگی، وثیقه، وام‌دهی یا استیکینگ قرار دارد.

بخش بزرگی از این فعالیت‌ها با قراردادهای هوشمند انجام می‌شود. به همین دلیل TVL یک معیار مبتنی بر وضعیت دارایی‌های داخل پروتکل است، نه یک نظرسنجی از اعتماد کاربران و نه تخمین ارزش آینده پروژه.

فرمول TVL چگونه محاسبه می‌شود؟

در سطح مفهومی، محاسبه TVL از جمع ارزش روز دارایی‌هایی به‌دست می‌آید که طبق روش‌شناسی منبع داده باید در TVL حساب شوند. اگر یک پروتکل چند دارایی مختلف داشته باشد، ابتدا موجودی هر دارایی در قیمت همان دارایی ضرب و سپس نتایج با هم جمع می‌شوند.

مثلاً فرض کنید یک استخر ۱۰۰ واحد از دارایی A با قیمت فرضی ۱۰ دلار و ۵۰۰ واحد از دارایی B با قیمت فرضی ۲ دلار داشته باشد. در این مثال ساده، ارزش بخش اول ۱۰۰۰ دلار و بخش دوم نیز ۱۰۰۰ دلار است و TVL محاسباتی استخر ۲۰۰۰ دلار خواهد بود. این مثال فقط برای توضیح فرمول است؛ در داده واقعی باید قیمت مرجع، دارایی‌های واجد شرایط، نوع قرارداد و قواعد منبع داده نیز مشخص باشند.

چرا تغییر قیمت می‌تواند TVL را جابه‌جا کند؟

اگر تعداد توکن‌های داخل یک پروتکل ثابت بماند اما قیمت آن‌ها افزایش پیدا کند، TVL دلاری بالا می‌رود؛ حتی اگر هیچ کاربر جدیدی سرمایه وارد نکرده باشد. برعکس، کاهش قیمت دارایی می‌تواند TVL دلاری را پایین بیاورد بدون آنکه خروج سپرده بزرگی رخ داده باشد. به همین دلیل برای تحلیل رشد یا افت TVL بهتر است علاوه بر مقدار دلاری، تغییر موجودی دارایی‌ها، جریان ورودی و خروجی و ترکیب وثیقه‌ها نیز بررسی شود.

TVL پروتکل با TVL شبکه چه تفاوتی دارد؟

TVL پروتکل به ارزش دارایی‌های درگیر در یک پروتکل مشخص اشاره دارد. TVL شبکه یا Chain TVL معمولاً از تجمیع TVL پروتکل‌هایی به‌دست می‌آید که روی آن شبکه فعالیت می‌کنند. این دو عدد یک مفهوم واحد در دو سطح متفاوت هستند، اما تجمیع شبکه یک مشکل مهم دارد: امکان دوباره‌شماری ارزش اقتصادی.

در دیفای، دارایی‌ها قابل ترکیب‌اند. یک کاربر می‌تواند دارایی پایه را در پروتکل اول سپرده کند، در مقابل یک توکن نماینده دریافت کند و همان توکن را در پروتکل دوم به‌کار بگیرد. هر دو پروتکل ممکن است در سطح خود به‌درستی یک موقعیت اقتصادی را گزارش کنند، اما جمع ساده آن‌ها می‌تواند یک ارزش پایه را بیش از یک بار در TVL تجمیعی نشان دهد. بحث روش‌شناسی TVL زنجیره‌ای و دوباره‌شماری نیز همین مسئله ناشی از composability را توضیح می‌دهد.

Double Counting در TVL چیست؟

دابل‌کانتینگ یا دوباره‌شماری زمانی رخ می‌دهد که یک ارزش اقتصادی در چند لایه از دیفای بازنمایی و در تجمیع نهایی بیش از یک بار شمرده شود. این وضعیت را نباید با «تقلب» یکی دانست؛ گاهی نتیجه طبیعی ترکیب‌پذیری پروتکل‌هاست. مسئله اصلی این است که کاربر بداند عددی که می‌بیند با چه روش‌شناسی ساخته شده است.

برای نمونه، کاربر می‌تواند یک دارایی را در یک پروتکل سپرده کند و توکن رسید یا مشتقه‌ای دریافت کند. اگر توکن رسید بعداً در پروتکل دیگری سپرده شود، ارزش دارایی پایه در لایه اول و ارزش توکن مشتقه در لایه دوم ظاهر می‌شود. اگر یک داشبورد هر دو را بدون تعدیل در TVL کل جمع کند، عدد تجمیعی الزاماً معادل «سرمایه مستقل و جدید» واردشده به اکوسیستم نیست.

برخلاف نسخه قدیمی این مقاله، نمی‌توان گفت دوباره‌شماری «مشکلی ایجاد نمی‌کند». برای TVL یک پروتکل، ثبت موقعیت آن پروتکل ممکن است منطقی باشد؛ اما برای مقایسه TVL کل یک شبکه یا کل بازار، double counting می‌تواند تفسیر عدد را تغییر دهد. بنابراین مقایسه باید با یک منبع و روش‌شناسی ثابت انجام شود.

Liquid Staking و Restaking چه اثری بر TVL دارند؟

در استیکینگ ارز دیجیتال، نوع دارایی و محل نگهداری آن تعیین می‌کند که یک ارائه‌دهنده داده چگونه TVL را گزارش کند. در لیکویید استیکینگ، کاربر دارایی را استیک می‌کند و در مقابل یک توکن نقدشونده دریافت می‌کند که نماینده موقعیت استیک‌شده است. همین توکن می‌تواند دوباره در یک پروتکل دیگر استفاده شود.

در restaking و liquid restaking لایه‌های بیشتری ایجاد می‌شود: دارایی استیک‌شده یا توکن نماینده آن ممکن است برای تأمین امنیت یا مشارکت در سازوکار دیگری نیز به‌کار گرفته شود. در نتیجه اگر TVL چند پروتکل یا یک زنجیره را با هم جمع کنیم، باید بدانیم کدام لایه‌ها در عدد پایه حساب شده‌اند و کدام موارد به‌عنوان double-counted، liquid staking، staking یا دسته‌ای جداگانه گزارش می‌شوند.

این موضوع یکی از دلایلی است که دو داشبورد تحلیلی می‌توانند برای یک اکوسیستم عدد TVL متفاوتی نمایش دهند؛ تفاوت لزوماً به معنی اشتباه بودن یکی از آن‌ها نیست، بلکه ممکن است ناشی از قواعد متفاوت برای مشتقات، توکن‌های رسید، دارایی‌های استیک‌شده و تجمیع بین پروتکل‌ها باشد.

دارایی‌های قرض گرفته شده در TVL حساب می‌شوند؟

در پروتکل‌های وام‌دهی ارز دیجیتال باید بین «سپرده یا وثیقه» و «مقدار قرض‌گرفته‌شده» تفاوت گذاشت. بسیاری از روش‌های محاسبه TVL، دارایی سپرده‌شده در قرارداد را در TVL می‌شمارند اما بدهی یا دارایی قرض‌گرفته‌شده را در شاخصی جداگانه گزارش می‌کنند. علت این تفکیک جلوگیری از افزایش مصنوعی TVL در چرخه‌های وام‌گیری و سپرده‌گذاری مجدد است.

بنابراین هنگام مقایسه دو پروتکل وام‌دهی فقط دیدن عدد TVL کافی نیست. باید مشخص باشد که منبع مورد استفاده borrowed assets را داخل TVL آورده، جداگانه نمایش داده یا از TVL پایه حذف کرده است. بدون این اطلاعات، دو عدد ظاهراً مشابه ممکن است از نظر اقتصادی قابل مقایسه نباشند.

TVL چه چیزی را نشان می‌دهد و چه چیزی را نشان نمی‌دهد؟

TVL بالا می‌تواند نشان دهد سرمایه زیادی در یک پروتکل درگیر است، اما از این گزاره نمی‌توان نتیجه گرفت که پروژه «قابل اعتماد»، «بهترین گزینه خرید» یا دارای «بازده بالاتر» است. حتی یک پروتکل با TVL بزرگ ممکن است با ریسک قرارداد هوشمند، تمرکز وثیقه، ریسک اوراکل، ریسک نقدشوندگی یا ریسک حاکمیتی روبه‌رو باشد.

تفاوت TVL با مارکت کپ، نقدینگی، حجم و درآمد چیست؟

نسخه قدیمی مقاله نسبت Market Cap/TVL را با آستانه ثابت ۱ برای تشخیص «کم‌ارزش‌گذاری» یا «بیش‌ارزش‌گذاری» معرفی می‌کرد. چنین قاعده‌ای عمومی و قابل اتکا نیست. این نسبت می‌تواند صرفاً یک معیار مقایسه‌ای باشد و معنای آن به ساختار توکن، مدل درآمد، حقوق دارنده توکن، کیفیت TVL و نوع پروتکل بستگی دارد. پایین‌تر بودن نسبت از ۱ به‌خودی‌خود به معنی ارزنده بودن توکن نیست و بالاتر بودن آن نیز ثابت نمی‌کند رشد پروژه تمام شده است.

چگونه از TVL برای تحلیل یک پروژه استفاده کنیم؟

بهترین استفاده از TVL، قرار دادن آن در کنار چند شاخص دیگر و بررسی روند است، نه تکیه بر یک عدد منفرد. برای ارزیابی دقیق‌تر می‌توانید این مراحل را دنبال کنید:

1. روش‌شناسی منبع را بخوانید. مشخص کنید چه دارایی‌هایی در TVL شمرده یا حذف شده‌اند.
2. روند را بررسی کنید. TVL امروز را فقط با دیروز مقایسه نکنید؛ بازه‌های طولانی‌تر و رویدادهای مهم پروتکل را نیز ببینید.
3. اثر قیمت را جدا کنید. افزایش TVL دلاری ممکن است از رشد قیمت وثیقه‌ها ناشی شده باشد، نه ورود سرمایه جدید.
4. ترکیب دارایی را ببینید. TVL متکی به یک دارایی پرنوسان با TVL متنوع از نظر ریسک یکسان نیست.
5. وام و بدهی را جداگانه بررسی کنید. در پروتکل‌های lending، TVL و borrowed amounts دو مفهوم متفاوت‌اند.
6. دوباره‌شماری را در نظر بگیرید. مخصوصاً در liquid staking، restaking، vaultها و پروتکل‌های composable.
7. شاخص‌های فعالیت را اضافه کنید. حجم، کارمزد، درآمد، کاربران فعال و عمق نقدینگی می‌توانند تصویر کامل‌تری بسازند.
8. ریسک فنی را مستقل بررسی کنید. TVL هیچ جایگزینی برای بررسی audit، ساختار قرارداد، اوراکل، کنترل‌های مدیریتی و سابقه رخدادهای امنیتی نیست.

آیا TVL بالاتر همیشه بهتر است؟

خیر. بالا بودن TVL فقط می‌گوید طبق روش محاسبه مورد استفاده، ارزش بیشتری در پروتکل قرار دارد. پروتکلی با TVL بزرگ ممکن است سرمایه زیادی جذب کرده باشد، اما همین عدد درباره کیفیت کد، پایداری مدل اقتصادی، توزیع کاربران یا ریسک تمرکز اطلاعات کافی نمی‌دهد.

همچنین TVL پایین الزاماً نشانه پروژه ضعیف نیست. برخی مدل‌های کسب‌وکار آن‌چین برای ایجاد درآمد یا حجم بالا به نگهداری سرمایه عظیم در قرارداد نیاز ندارند. مقایسه TVL زمانی معنی‌دارتر است که پروتکل‌ها از یک دسته و مدل اقتصادی مشابه باشند.

از کجا TVL را بررسی کنیم؟

برای مشاهده TVL بهتر است از منابعی استفاده کنید که روش محاسبه خود را شفاف توضیح می‌دهند و داده را بر اساس قراردادها و وضعیت آن‌چین به‌روزرسانی می‌کنند. هنگام مشاهده هر داشبورد، فقط عدد اصلی را نبینید؛ گزینه‌های مربوط به borrowed، staking، liquid staking، double counted و سایر فیلترهای روش‌شناسی می‌توانند نتیجه نهایی را تغییر دهند.

اگر هدف شما بررسی یک پروژه برای تصمیم مالی است، TVL را در کنار مستندات رسمی پروتکل، قراردادها، وضعیت امنیت، نقدینگی، کارمزد و درآمد تحلیل کنید. مشاهده مرور مفاهیم دیفای نیز برای درک ارتباط وام‌دهی، استخرهای نقدینگی و قراردادهای قابل ترکیب مفید است.

اشتباهات رایج در تفسیر TVL

• فرض اینکه هر افزایش TVL به معنی ورود سرمایه جدید است؛ در حالی که رشد قیمت دارایی‌ها نیز TVL دلاری را افزایش می‌دهد.
• فرض اینکه TVL بالاتر به معنی امنیت یا اعتماد بیشتر است.
• استفاده از یک آستانه ثابت برای نسبت Market Cap/TVL و صدور حکم خرید یا فروش.
• مقایسه اعداد دو منبع بدون بررسی تفاوت روش‌شناسی.
• جمع‌زدن TVL چند پروتکل بدون توجه به double counting و توکن‌های مشتقه.
• یکسان دانستن TVL، نقدینگی قابل معامله، حجم، درآمد و تعداد کاربر.
• نادیده گرفتن borrowed assets در پروتکل‌های وام‌دهی.
• در نظر گرفتن liquid staking و restaking بدون بررسی اینکه دارایی پایه و توکن نماینده چند بار شمرده شده‌اند.

مثال تحلیلی: رشد TVL را چگونه تفسیر کنیم؟

فرض کنید TVL یک پروتکل در یک ماه ۳۰ درصد افزایش یافته است. این عدد به‌تنهایی برای نتیجه‌گیری کافی نیست. ابتدا باید ببینید قیمت دارایی‌های اصلی وثیقه در همان دوره چه تغییری کرده است. اگر قیمت دارایی‌ها نیز حدود ۳۰ درصد رشد کرده باشد و تعداد توکن‌های سپرده‌شده تقریباً ثابت مانده باشد، بخش بزرگی از رشد TVL احتمالاً ناشی از قیمت‌گذاری است.

اگر موجودی دارایی‌ها افزایش یافته باشد، مرحله بعد بررسی منبع این رشد است: آیا سپرده‌های جدید کاربران بوده، یک برنامه مشوق کوتاه‌مدت باعث ورود سرمایه شده، دارایی مشتقه‌ای از پروتکل دیگر وارد شده یا روش محاسبه تغییر کرده است؟ سپس باید حجم، کارمزد، درآمد، تعداد کاربران و وضعیت نقدینگی را کنار TVL قرار داد. چنین تحلیلی بسیار دقیق‌تر از گزاره ساده «TVL بالا رفت، پس پروژه بهتر شده» است.

جمع بندی

TVL یک معیار مفید برای سنجش مقیاس سرمایه درگیر در دیفای است، اما ارزش واقعی آن زمانی مشخص می‌شود که روش محاسبه و محدودیت‌هایش را بدانیم. تغییر قیمت دارایی‌ها، borrowed assets، liquid staking، restaking و double counting می‌توانند برداشت ما از TVL را تغییر دهند. بنابراین TVL را باید همراه با نقدینگی، حجم، درآمد، کاربران، ساختار قرارداد و ریسک‌های فنی بررسی کرد.

اگر پس از تحلیل یک دارایی قصد بررسی بازار آن را دارید، صفحه قیمت ارز دیجیتال برای مشاهده نرخ‌ها و صفحه خرید ارز دیجیتال برای بررسی فرایند معامله در دسترس است. استفاده از خدمات هر صرافی ارز دیجیتال باید با توجه به قوانین قابل اعمال، سطح ریسک شخصی و تحقیق مستقل انجام شود.

تذکر: این مطلب صرفاً آموزشی است و توصیه سرمایه‌گذاری، سیگنال خرید یا فروش، یا تضمین سود محسوب نمی‌شود. TVL فقط یکی از ورودی‌های تحلیل است.

مطالب مرتبط

• پروژه‌های دیفای و معیارهای مقایسه آن‌ها
• آوه چیست؟ آشنایی با پروتکل وام‌دهی غیرمتمرکز
• DApp چیست؟ آشنایی با برنامه‌های غیرمتمرکز