وب 3 چیست؟ Web3 به زبان ساده و نحوه کار آن

وب ۳ یا Web3 نامی برای مجموعه‌ای از ایده‌ها و فناوری‌هاست که می‌خواهند بخشی از کنترل، مالکیت دیجیتال و اجرای قواعد آنلاین را از سرویس‌های متمرکز به شبکه‌ها و پروتکل‌هایی منتقل کنند که کاربران بتوانند آن‌ها را مستقل‌تر بررسی، استفاده یا در برخی موارد در حاکمیتشان مشارکت کنند. Web3 یک استاندارد واحد، یک محصول مشخص یا نسخه‌ای کامل‌شده از اینترنت نیست؛ بلکه یک چشم‌انداز و مجموعه‌ای از معماری‌هاست که معمولاً از رمزنگاری کلید عمومی، شبکه‌های توزیع‌شده، بلاکچین، قرارداد هوشمند، کیف پول، توکن و در بعضی کاربردها ذخیره‌سازی یا هویت غیرمتمرکز استفاده می‌کند.

به همین دلیل، پاسخ دقیق به پرسش «وب ۳ چیست؟» نباید به شعار «خواندن، نوشتن و مالکیت» محدود شود. این عبارت برای فهم اولیه مفید است، اما در عمل میزان تمرکززدایی، مالکیت و کنترل کاربر در هر پروژه متفاوت است. یک برنامه ممکن است قرارداد هوشمند غیرمتمرکز داشته باشد اما رابط کاربری، زیرساخت RPC، ذخیره‌سازی یا مدیریت دامنه آن همچنان به سرویس‌های متمرکز وابسته باشد.

در این راهنما از صرافی ارز دیجیتال ایران اکسچنج، Web3 را از زاویه فنی و کاربردی بررسی می‌کنیم: از تاریخچه اصطلاح و تفاوت آن با Web2 گرفته تا کیف پول، هویت، dApp، قرارداد هوشمند، DAO، ذخیره‌سازی غیرمتمرکز، مزایا، محدودیت‌ها و روش ارزیابی یک پروژه Web3.

وب ۳ (Web3) چیست؟

Web3 را می‌توان چشم‌اندازی برای ساخت خدمات اینترنتی با اتکای کمتر به یک اپراتور مرکزی تعریف کرد. در بسیاری از معماری‌های Web3، بخشی از وضعیت برنامه یا دارایی‌های دیجیتال روی شبکه‌ای توزیع‌شده ثبت می‌شود و کاربران به‌جای حسابی که صرفاً توسط یک شرکت صادر شده است، با کلیدهای رمزنگاری‌شده یا کیف پول خود با برنامه تعامل می‌کنند.

این تعریف به این معنا نیست که تمام داده‌ها باید روی بلاکچین ذخیره شوند یا هر وب‌سایت Web3 باید کاملاً غیرمتمرکز باشد. ذخیره مستقیم فایل‌های بزرگ یا اطلاعات خصوصی روی یک دفترکل عمومی معمولاً منطقی نیست. بنابراین معماری‌های واقعی می‌توانند ترکیبی باشند: قراردادها و دارایی‌های مهم روی زنجیره، فایل‌ها در شبکه‌های محتوایی یا ذخیره‌سازی توزیع‌شده، رابط کاربری روی وب معمولی و برخی داده‌ها در پایگاه‌داده‌های خارج از زنجیره.

برای فهم پایه فنی این معماری، ابتدا باید مفهوم بلاکچین را از خود Web3 جدا کرد. بلاکچین یکی از فناوری‌های مهم در بسیاری از پروژه‌های Web3 است، اما Web3 و بلاکچین مترادف نیستند.

اصطلاح Web3 از کجا آمده است؟

کاربرد بلاکچین‌محورِ اصطلاح Web 3.0 در شکل امروزی آن به نوشته‌ای از Gavin Wood در سال ۲۰۱۴ برمی‌گردد. او در مقاله ĐApps: What Web 3.0 Looks Like معماری‌ای را توصیف کرد که در آن انتشار محتوا، پیام‌رسانی، تراکنش و رابط کاربر تا حد بیشتری بر سازوکارهای قابل‌راستی‌آزمایی و کم‌اعتماد به واسطه متکی باشند. بنابراین دقیق‌تر است بگوییم Wood یکی از شکل‌دهندگان و مروجان اصلی مفهوم مدرن Web3 است، نه اینکه Web3 یک فناوری واحد با «بنیان‌گذار» مشخص باشد.

در عین حال، اصطلاح «Web 3.0» پیش از موج بلاکچین در بحث‌های دیگری نیز استفاده شده است. به‌ویژه «وب معنایی» یا Semantic Web، مجموعه‌ای از استانداردها و فناوری‌های داده است که هدفش قابل‌فهم‌تر و قابل‌پردازش‌تر شدن روابط میان داده‌ها برای ماشین‌هاست. Semantic Web در W3C مسیر فنی مستقلی دارد و نباید آن را به‌صورت خودکار همان Web3 بلاکچینی دانست. هوش مصنوعی، گرافیک سه‌بعدی و متاورس نیز می‌توانند در محصولات Web3 استفاده شوند، اما جزء الزامی تعریف Web3 نیستند.

Web1، Web2 و Web3 چه تفاوتی دارند؟

تقسیم تاریخ وب به Web1، Web2 و Web3 یک مدل آموزشی است، نه مرزبندی رسمی و دقیق استانداردهای اینترنت. بسیاری از فناوری‌ها و رفتارهای این دوره‌ها هم‌پوشانی دارند. با این حال، این مدل برای فهم تغییر نقش کاربر مفید است.

عبارت معروف «Read / Write / Own» نیز باید همین‌طور تفسیر شود: یک خلاصه مفهومی است، نه تضمین اینکه هر کاربر Web3 الزاماً مالک داده، پلتفرم یا تصمیم‌های حاکمیتی آن خواهد بود.

وب ۳ چگونه کار می‌کند؟

یک برنامه Web3 معمولاً چند لایه دارد و میزان غیرمتمرکز بودن هر لایه می‌تواند متفاوت باشد. یک جریان ساده تعامل می‌تواند به شکل زیر باشد:

1. ورود با کیف پول یا کلید رمزنگاری: کاربر به‌جای ساخت نام کاربری و رمزعبور سنتی می‌تواند مالکیت یک آدرس را با امضای رمزنگاری‌شده اثبات کند.
2. تعامل با رابط برنامه: کاربر از یک وب‌سایت یا اپلیکیشن برای ارسال درخواست استفاده می‌کند. خود رابط ممکن است متمرکز، توزیع‌شده یا ترکیبی باشد.
3. اجرای منطق: بخشی از قوانین برنامه ممکن است در قرارداد هوشمند پیاده‌سازی شده باشد. قرارداد پس از دریافت تراکنش طبق کد و وضعیت شبکه اجرا می‌شود.
4. تأیید شبکه: تراکنش‌ها طبق قواعد شبکه و سازوکار اجماع پردازش می‌شوند. این مرحله به معنای «تأیید توسط یک شرکت مرکزی» نیست، اما همچنان تابع طراحی، اعتبارسنج‌ها، نودها و ساختار حاکمیت همان شبکه است.
5. ذخیره یا دریافت داده: داده حیاتی می‌تواند روی زنجیره باشد، در حالی‌که فایل‌ها یا داده‌های حجیم ممکن است خارج از زنجیره و در سامانه‌های دیگر ذخیره شوند.

برنامه‌ای که از این مدل استفاده می‌کند معمولاً در دسته برنامه غیرمتمرکز یا dApp قرار می‌گیرد، اما حتی یک dApp هم لزوماً در تمام اجزا غیرمتمرکز نیست. برای ارزیابی واقعی باید وابستگی‌های فرانت‌اند، دامنه، API، RPC، اوراکل، ذخیره‌سازی و کلیدهای مدیریتی آن بررسی شوند.

کیف پول در Web3 چه چیزی را ذخیره میکند؟

یکی از خطاهای رایج این است که گفته شود «همه داده‌های کاربر در کیف پول ذخیره می‌شوند». کیف پول در اصل ابزار مدیریت کلیدهای رمزنگاری، حساب‌ها و امضاهاست. موجودی توکن یا NFT نیز معمولاً داخل خود کیف پول ذخیره نشده است؛ این وضعیت روی شبکه ثبت می‌شود و کیف پول آن را می‌خواند و امکان کنترلش را با کلیدهای کاربر فراهم می‌کند.

همین موضوع درباره هویت نیز صدق می‌کند. یک آدرس بلاکچینی می‌تواند نقش شناسه شبه‌ناشناس یا pseudonymous داشته باشد، اما ناشناس‌بودن را تضمین نمی‌کند. تاریخچه تراکنش‌های عمومی، تعاملات خارج از زنجیره و اتصال آدرس به اطلاعات واقعی می‌توانند هویت یا الگوهای رفتاری کاربر را آشکار کنند.

برای هویت غیرمتمرکز نیز استانداردهای مستقل در حال توسعه‌اند. برای نمونه، مشخصات Decentralized Identifiers یا DID در W3C مدلی برای شناسه‌هایی تعریف می‌کند که کنترل آن‌ها می‌تواند از ثبت‌کننده یا ارائه‌دهنده هویت متمرکز مستقل باشد. با این حال DID، کیف پول و آدرس بلاکچینی سه مفهوم یکسان نیستند.

اجزای اصلی معماری Web3

۱. بلاکچین و شبکه‌های توزیع‌ شده

بلاکچین می‌تواند نقش لایه ثبت وضعیت مشترک، انتقال دارایی و اجرای قواعد را ایفا کند. ویژگی‌های امنیت، نهایی‌شدن تراکنش، ظرفیت و میزان تمرکززدایی از یک شبکه به شبکه دیگر متفاوت است؛ بنابراین صرف استفاده از بلاکچین به معنی امنیت یا غیرمتمرکز بودن کامل نیست.

۲. قراردادهای هوشمند

قرارداد هوشمند منطق قابل‌اجرای روی شبکه است. این قراردادها می‌توانند انتقال توکن، وام‌دهی، رأی‌گیری، بازارهای دیجیتال یا قواعد یک پروتکل را اجرا کنند. مزیت اصلی آن‌ها قابلیت اجرای قابل‌بررسی قواعد است، اما خطای کد، طراحی دسترسی مدیریتی یا وابستگی به داده خارجی همچنان می‌تواند ریسک ایجاد کند.

۳. توکن‌ها

توکن می‌تواند نماینده دارایی، دسترسی، حق استفاده یا نقش حاکمیتی باشد. جزئیات حقوق و کارکرد هر توکن به قرارداد، پروتکل و ساختار حقوقی آن بستگی دارد. داشتن توکن حاکمیتی نیز لزوماً معادل سهام حقوقی شرکت نیست. برای آشنایی با تفاوت انواع این دارایی‌ها، راهنمای توکن چیست را ببینید.

۴. ذخیره سازی و توزیع محتوا

تمام محتوای Web3 روی بلاکچین قرار نمی‌گیرد. فناوری‌های همتابه‌همتا و content-addressed می‌توانند برای فایل‌ها و محتوای خارج از زنجیره استفاده شوند. برای نمونه، مستندات رسمی IPFS آن را مجموعه‌ای از پروتکل‌های باز برای آدرس‌دهی، مسیریابی و انتقال داده بر پایه content addressing و شبکه همتابه‌همتا توصیف می‌کند. این نکته مهم است که IPFS خودِ یک سرویس ذخیره‌سازی ابری یا بلاکچین نیست.

۵. کیف پول و امضای رمزنگاری شده

کیف پول پل میان کاربر و شبکه است. کاربر از آن برای نگهداری یا کنترل کلیدها، امضای پیام و تراکنش و مشاهده دارایی‌ها استفاده می‌کند. امنیت کیف پول به مدیریت عبارت بازیابی، روش نگهداری کلید و کیفیت نرم‌افزار وابسته است؛ تمرکززدایی شبکه نمی‌تواند اشتباه کاربر در نگهداری کلید را جبران کند.

آیا در Web3 کاربر واقعاً مالک داده و پلتفرم است؟

«مالکیت» در Web3 چند معنای متفاوت دارد و باید از هم جدا شوند. کنترل یک NFT یا توکن با کلید خصوصی، حق رأی در یک پروتکل، مالکیت حقوقی داده، حق نشر محتوا و مالکیت یک شرکت مفاهیم متفاوتی هستند. یک دارایی onchain می‌تواند قابل‌انتقال باشد، اما این موضوع به‌خودی‌خود حقوق مالکیت معنوی یا مالکیت پلتفرم را ایجاد نمی‌کند.

همچنین حاکمیت توکنی همیشه دموکراتیک به معنای «یک نفر، یک رأی» نیست. بسیاری از مدل‌ها رأی را بر اساس مقدار توکن یا نمایندگی محاسبه می‌کنند و ممکن است قدرت میان تعداد محدودی دارنده متمرکز شود. بعضی تصمیم‌ها نیز خارج از زنجیره، توسط تیم توسعه، multisig یا فرایندهای اجتماعی انجام می‌شوند.

بنابراین بهتر است به‌جای پرسش کلی «آیا این پروژه غیرمتمرکز است؟» پرسیده شود: چه چیزی غیرمتمرکز است، چه کسی می‌تواند قرارداد را ارتقا دهد، کلیدهای مدیریتی دست چه کسانی است، فرانت‌اند و RPC چه وابستگی‌هایی دارند و کاربر در صورت قطع سرویس اصلی چه راه جایگزینی دارد؟

DAO چه نقشی در Web3 دارد؟

DAO یا سازمان خودگردان غیرمتمرکز یکی از مدل‌های هماهنگی در اکوسیستم Web3 است، اما همه برنامه‌های Web3 توسط DAO اداره نمی‌شوند. حتی میان DAOها نیز مدل رأی‌گیری، نحوه اجرای پیشنهادها، نقش تیم اصلی، خزانه، multisig و میزان اتوماسیون متفاوت است.

قرارداد هوشمند می‌تواند بخشی از فرایند رأی‌گیری یا اجرای تصمیم را خودکار کند، اما «وجود DAO» به‌تنهایی تضمین‌کننده حاکمیت عادلانه، توزیع قدرت یا شفافیت کامل نیست. ارزیابی ساختار توزیع توکن و اختیارات اضطراری برای فهم میزان تمرکز واقعی ضروری است.

تفاوت Web2 و Web3 در عمل

تفاوت اصلی را می‌توان در محل اعتماد و کنترل دید. در Web2، کاربر معمولاً به اپراتور سرویس برای اجرای قواعد، نگهداری حساب و ثبت وضعیت اعتماد می‌کند. در Web3، بخشی از این اعتماد می‌تواند به کد عمومی، رمزنگاری و شبکه توزیع‌شده منتقل شود. با این حال یک سرویس Web3 ممکن است همچنان اجزای متمرکز مهمی داشته باشد.

آیا Web3 همان Semantic Web، هوش مصنوعی یا متاورس است؟

خیر. این مفاهیم ممکن است در یک محصول کنار هم قرار گیرند، اما تعریف یکسانی ندارند.

• Semantic Web: بر داده‌های ساختاریافته، معنا، واژگان و ارتباط ماشین‌خوان میان داده‌ها تمرکز دارد.
• هوش مصنوعی: می‌تواند در هر نسل از خدمات وب استفاده شود و شرط Web3 بودن یک برنامه نیست.
• متاورس: مفهومی درباره فضاهای دیجیتال تعاملی و پیوسته است؛ یک متاورس می‌تواند متمرکز یا مبتنی بر Web3 باشد. برای تفکیک دقیق‌تر، مقاله متاورس چیست را مطالعه کنید.
• گرافیک سه‌بعدی: فناوری رابط و تجربه کاربری است و ارتباط الزامی با تمرکززدایی ندارد.

بنابراین فهرست‌کردن AI، سه‌بعدی‌بودن و Semantic Web به‌عنوان «ویژگی‌های ضروری Web3» تصویر فنی نادرستی ایجاد می‌کند.

مزایای بالقوه Web3 چیست؟

• قابلیت راستی‌آزمایی: وضعیت و قواعد onchain را می‌توان مستقل از اپراتور رابط بررسی کرد.
• قابلیت حمل دارایی: توکن‌های استاندارد می‌توانند میان کیف پول‌ها و برنامه‌های سازگار جابه‌جا شوند.
• ترکیب‌پذیری: قراردادها و پروتکل‌ها می‌توانند مانند اجزای نرم‌افزاری روی یکدیگر ساخته شوند.
• کاهش وابستگی به یک واسطه: در طراحی مناسب، دسترسی به دارایی یا اجرای قواعد کمتر به تصمیم یک سرویس واحد وابسته می‌شود.
• پرداخت بومی شبکه: بعضی شبکه‌ها امکان انتقال دارایی دیجیتال را مستقیماً در منطق برنامه فراهم می‌کنند.
• حاکمیت قابل‌برنامه‌ریزی: برخی پروتکل‌ها اجازه می‌دهند تصمیم‌های مشخص با رأی‌گیری و قراردادهای قابل‌بررسی مدیریت شوند.

این مزایا بالقوه‌اند و باید برای هر پروژه جداگانه اثبات شوند. استفاده از واژه Web3 یا DAO تضمین نمی‌کند که محصول واقعاً باز، امن، کم‌تمرکز یا تحت کنترل کاربران باشد.

محدودیت‌ها و ریسک‌های Web3

مستندات Web3 در Ethereum.org نیز بر محدودیت‌هایی مانند تجربه کاربری، دسترسی و هزینه یا پیچیدگی تعامل تأکید می‌کند. علاوه بر این موارد، چند ریسک مهم وجود دارد:

• مدیریت کلید: از دست رفتن کلید یا عبارت بازیابی می‌تواند دسترسی به دارایی را از بین ببرد.
• ریسک قرارداد هوشمند: باگ، طراحی دسترسی یا ارتقای ناامن می‌تواند سرمایه و داده کاربران را در معرض خطر قرار دهد.
• تمرکز پنهان: یک پروتکل ممکن است روی زنجیره غیرمتمرکز باشد اما به فرانت‌اند، RPC، اوراکل یا کلید مدیریتی محدود وابسته بماند.
• حریم خصوصی: دفترکل عمومی شفاف است و این شفافیت می‌تواند ردیابی تراکنش و تحلیل رفتار را آسان‌تر کند.
• مقیاس‌پذیری و هزینه: ظرفیت، زمان نهایی‌شدن و کارمزد در شبکه‌ها متفاوت است و می‌تواند تجربه کاربر را محدود کند.
• حاکمیت: مشارکت پایین، تمرکز توکن یا نفوذ دارندگان بزرگ می‌تواند نتیجه رأی‌گیری را تحت تأثیر قرار دهد.
• ریسک مالی: قیمت توکن و بازده پروتکل‌ها می‌تواند شدیداً نوسان کند و با ریسک نقدشوندگی، قرارداد و بازار همراه باشد.
• ابهام حقوقی: وضعیت حقوقی توکن، DAO، دارایی دیجیتال و مسئولیت ارائه‌دهندگان خدمات به ساختار پروژه و حوزه قضایی وابسته است.

Web3 چه ارتباطی با ارزهای دیجیتال دارد؟

رمزارزها در بسیاری از معماری‌های Web3 نقش ابزار پرداخت، انتقال ارزش، وثیقه، انگیزه اقتصادی یا مشارکت حاکمیتی را دارند. با این حال Web3 را نباید به «فهرستی از ارزهای قابل خرید» تقلیل داد. ارزش فنی یک شبکه، کیفیت یک محصول و قیمت توکن سه موضوع جداگانه‌اند.

اگر هدف شما آشنایی با پروژه‌های این حوزه است، صفحه اختصاصی پروژه‌ها و ارزهای مرتبط با Web3 برای این Intent مناسب‌تر است. در این مقاله تمرکز روی مفهوم و معماری Web3 باقی می‌ماند تا با صفحه مقایسه پروژه‌ها هم‌پوشانی ایجاد نشود.

برای تصمیم معاملاتی نیز صرفاً برچسب Web3، تعداد کاربران یا شهرت یک پروژه کافی نیست. قبل از هر تصمیم، مدل توکن، عرضه، نقدشوندگی، ریسک قرارداد، ساختار حاکمیت، وابستگی‌های فنی و وضعیت حقوقی را جداگانه بررسی کنید. برای مشاهده بازار می‌توانید از صفحه قیمت ارز دیجیتال استفاده کنید و در صورت تصمیم آگاهانه، مسیر خرید ارز دیجیتال را بررسی کنید.

چگونه یک پروژه Web3 را ارزیابی کنیم؟

به‌جای اتکا به تبلیغات، این پرسش‌ها می‌توانند تصویر دقیق‌تری از کیفیت فنی یک پروژه بدهند:

1. چه بخش‌هایی واقعاً غیرمتمرکزند؟ شبکه، قرارداد، ذخیره‌سازی، فرانت‌اند، نام دامنه و RPC را جداگانه بررسی کنید.
2. چه کسی امکان تغییر قرارداد را دارد؟ وجود proxy، multisig، timelock یا کلید اضطراری را بررسی کنید.
3. کاربر دقیقاً مالک چه چیزی است؟ کنترل کلید با مالکیت حقوقی یا حق حاکمیت یکسان نیست.
4. توکن چه ضرورت فنی دارد؟ مشخص کنید توکن برای امنیت، پرداخت، حاکمیت یا دسترسی لازم است یا صرفاً لایه مالی اضافه شده است.
5. داده کجا ذخیره می‌شود؟ عمومی بودن بلاکچین به معنی ذخیره تمام داده‌های برنامه روی زنجیره نیست.
6. ریسک تمرکز چیست؟ توزیع اعتبارسنج‌ها، توکن حاکمیتی، ارائه‌دهندگان RPC، اوراکل‌ها و توسعه‌دهندگان اصلی را ببینید.
7. مسیر خروج کاربر چیست؟ آیا در صورت توقف رابط اصلی، کاربر همچنان می‌تواند دارایی خود را از طریق ابزار دیگری مدیریت کند؟
8. امنیت چگونه مدیریت می‌شود؟ ممیزی قرارداد، برنامه باگ‌بانتی، سابقه رخدادهای امنیتی و سیاست ارتقا را بررسی کنید.

آینده Web3 چگونه خواهد بود؟

هیچ مسیر قطعی برای «جایگزینی Web2 با Web3» وجود ندارد. محتمل‌تر است که معماری‌های وب برای مدت طولانی ترکیبی باقی بمانند: بعضی بخش‌ها به دلیل کارایی، هزینه یا تجربه کاربری متمرکز باشند و بخش‌هایی که به مالکیت قابل‌حمل، تسویه مشترک یا راستی‌آزمایی مستقل نیاز دارند از شبکه‌های توزیع‌شده استفاده کنند.

در سال ۲۰۲۶، Web3 صرفاً ایده‌ای روی کاغذ نیست؛ شبکه‌های بلاکچینی، dAppها، پروتکل‌های مالی، NFTها، زیرساخت‌های هویت و سامانه‌های ذخیره‌سازی توزیع‌شده در حال استفاده‌اند. اما چشم‌انداز وسیع «وب کاملاً تحت مالکیت کاربران» هنوز تحقق یکنواختی ندارد و میزان تمرکززدایی در محصولات مختلف بسیار متفاوت است.

بنابراین بهتر است آینده Web3 را نه با پیش‌بینی قیمت توکن‌ها، بلکه با معیارهایی مانند بهبود تجربه کاربری، امنیت قراردادها، مقیاس‌پذیری، قابلیت تعامل شبکه‌ها، هویت قابل‌حمل، کاهش نقاط شکست متمرکز و شفافیت واقعی حاکمیت ارزیابی کنیم.

جمع بندی

Web3 چشم‌اندازی برای اینترنتی با قابلیت راستی‌آزمایی بیشتر، مالکیت دیجیتال قابل‌حمل‌تر و وابستگی کمتر به واسطه‌های مرکزی است. بلاکچین، قرارداد هوشمند، کیف پول، توکن و زیرساخت‌های همتابه‌همتا از ابزارهای مهم این مسیرند، اما هیچ‌کدام به‌تنهایی تضمین‌کننده تمرکززدایی، امنیت یا مالکیت کاربر نیستند.

برای درک درست یک پروژه Web3 باید از شعارها عبور کرد و معماری واقعی آن را دید: چه چیزی روی زنجیره است، چه کسی کلیدهای مدیریتی را در اختیار دارد، داده کجا نگهداری می‌شود، حاکمیت چگونه اجرا می‌شود و کاربر در عمل چه میزان کنترل و امکان خروج دارد. این نگاه، تفاوت میان «استفاده از فناوری Web3» و «ادعای Web3 بودن» را روشن می‌کند.

هشدار ریسک: این مطلب آموزشی است و توصیه خرید، فروش یا سرمایه‌گذاری محسوب نمی‌شود. دارایی‌های دیجیتال و پروتکل‌های Web3 می‌توانند با ریسک فنی، امنیتی، نقدشوندگی، نوسان بازار و تغییرات مقرراتی همراه باشند.

مقالات مرتبط

• دیفای (DeFi) چیست و چه کاربردی دارد؟
• NFT چیست؟ آشنایی با توکن غیرقابل معاوضه
• اوراکل در بلاکچین چیست؟