PlanB نام مستعار تحلیلگری است که با مدل Stock-to-Flow یا S2F برای ارزش‌گذاری بیت‌کوین مشهور شد. او هویت واقعی خود را به‌صورت عمومی تأیید نکرده و در معرفی فعلی حساب Medium خود، «سرمایه‌گذار نهادی سابق و سازنده مدل Bitcoin Stock-to-Flow» معرفی می‌شود. شهرت PlanB از سال ۲۰۱۹ و پس از انتشار مقاله‌ای درباره رابطه کمیابی بیت‌کوین با ارزش بازار آن شکل گرفت.
در سال‌های بعد، مدل‌های S2F و S2FX به یکی از بحث‌برانگیزترین چارچوب‌های پیش‌بینی قیمت Bitcoin تبدیل شدند. برخی دوره‌ها قیمت بازار به مسیر مدل نزدیک شد و در دوره‌های دیگر فاصله بزرگی ایجاد شد. بنابراین در نسخه ۲۰۲۶ این مقاله، مدل PlanB را نه به‌عنوان «فرمول قطعی آینده بیت‌کوین»، بلکه به‌عنوان یک چارچوب تحلیلی با نقاط قوت، محدودیت‌ها و سابقه پیش‌بینی قابل بررسی معرفی می‌کنیم.
PlanB تحلیلگری با هویت مستعار است که با نام کاربری @100trillionUSD شناخته می‌شود. نام واقعی، تاریخ تولد و اطلاعات شخصی او به‌صورت قابل اتکای عمومی منتشر نشده است. در منابع عمومی قدیمی او معمولاً به‌عنوان تحلیلگر هلندی با سابقه بازارهای مالی و سرمایه‌گذاری نهادی معرفی شده، اما جزئیات این سوابق عمدتاً بر اساس معرفی‌های خود او و منابع ثانویه است.
در نسخه قدیمی مقاله گفته شده بود که PlanB «بیش از ۲۰ سال درباره بیت‌کوین تحقیق کرده است». این ادعا با تاریخ خود Bitcoin سازگار نیست؛ شبکه در سال ۲۰۰۹ راه‌اندازی شد. آنچه با اطمینان بیشتری می‌توان گفت این است که او سابقه طولانی در بازارهای مالی دارد و از سال‌های پیش از انتشار مدل S2F روی تحلیل Bitcoin تمرکز کرده است.
وب‌سایت رسمی او در سال ۲۰۲۶ همچنان مدل و نمودارهای Stock-to-Flow را ارائه می‌کند. برای مشاهده منبع مستقیم می‌توانید وب‌سایت PlanB را ببینید.
Stock-to-Flow در اصل شاخصی برای سنجش کمیابی دارایی است. در ساده‌ترین شکل:
Stock-to-Flow = موجودی فعلی دارایی ÷ تولید سالانه جدید
اگر یک دارایی موجودی بزرگی داشته باشد اما مقدار کمی از آن هر سال تولید شود، نسبت Stock-to-Flow بالاتر است. این مفهوم پیش از Bitcoin برای دارایی‌هایی مانند طلا و نقره نیز استفاده می‌شد.
در Bitcoin، «Stock» به تعداد BTC استخراج‌شده و «Flow» به بیت‌کوین‌های جدیدی اشاره دارد که از طریق پاداش بلاک وارد عرضه می‌شوند. از آنجا که پاداش بلاک تقریباً هر چهار سال طی رویداد Halving نصف می‌شود، نرخ تولید جدید کاهش پیدا می‌کند و نسبت S2F افزایش می‌یابد.
در مقاله اصلی مارس ۲۰۱۹ با عنوان Modeling Bitcoin Value with Scarcity، PlanB داده‌های تاریخی Stock-to-Flow و ارزش بازار Bitcoin را در مقیاس لگاریتمی مقایسه کرد و یک رابطه رگرسیونی میان آن‌ها ساخت.
فرض اصلی مدل این بود که کمیابی اندازه‌گیری‌شده با S2F می‌تواند بخش بزرگی از تغییرات ارزش Bitcoin را توضیح دهد. مقاله اولیه پس از هاوینگ ۲۰۲۰، ارزش بازاری حدود یک تریلیون دلار و قیمت تقریبی ۵۵ هزار دلار برای هر BTC را مدل می‌کرد.
این مقاله هنوز در نسخه اصلی نوشته PlanB قابل مطالعه است.
اگر هدف شما بررسی خود دارایی است، صفحه خرید بیت‌کوین و صفحه قیمت بیت‌کوین مسیرهای اختصاصی ایران اکسچنج برای BTC هستند.
PlanB در آوریل ۲۰۲۰ نسخه دیگری با نام Stock-to-Flow Cross Asset یا S2FX منتشر کرد. این مدل علاوه بر داده‌های Bitcoin، از طلا و نقره و مفهوم «فازهای مختلف» دارایی استفاده می‌کرد.
S2FX برای فاز ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ ارزش بازاری حدود ۵.۵ تریلیون دلار را محاسبه کرد که با فرض حدود ۱۹ میلیون BTC، به قیمت تقریبی ۲۸۸ هزار دلار می‌رسید.
نکته مهم این است که خود PlanB در همان مقاله تأکید کرد S2FX یک «فرضیه کاری» است، فقط از شش مشاهده استفاده می‌کند و در زمان انتشار هنوز بازتولید و بررسی گسترده مستقل نشده بود. بنابراین عدد ۲۸۸ هزار دلار نباید به‌عنوان وعده یا پیش‌بینی قطعی بازگو شود.
پاسخ دقیق «گاهی نزدیک و گاهی بسیار دور» است. مدل اولیه ۲۰۱۹ در برخی دوره‌ها هم‌جهتی قابل توجهی با رشد بلندمدت Bitcoin نشان داد، اما این موضوع به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که کمیابی علت اصلی قیمت بوده یا مدل توان پیش‌بینی پایدار دارد.
برای ارزیابی مدل باید میان سه چیز تفاوت گذاشت:
مدلی که روی گذشته R² بالایی دارد، الزاماً آینده را دقیق پیش‌بینی نمی‌کند. این تفاوت یکی از مهم‌ترین نکات در نقد S2F است.
سال ۲۰۲۱ نقطه مهمی در ارزیابی کارنامه PlanB بود. او در مقطعی مدل جداگانه‌ای موسوم به Floor Model منتشر کرد که برای ماه‌های پایانی ۲۰۲۱ قیمت‌های مشخصی مانند حدود ۹۸ هزار دلار در نوامبر و ۱۳۵ هزار دلار در دسامبر مطرح می‌کرد.
این اهداف محقق نشدند و خود PlanB در دسامبر ۲۰۲۱ صریحاً نوشت که Floor Model شکست خورده است. او در عین حال تأکید کرد Floor Model را از S2F اصلی جدا می‌داند و شکست آن را مساوی با شکست کامل Stock-to-Flow نمی‌داند.
همچنین در ژوئن ۲۰۲۱ گفته بود اگر Bitcoin تا دسامبر همان سال به ۱۰۰ هزار دلار نرسد، S2F را نامعتبر خواهد دانست؛ اما در پایان سال توضیح داد که آن عبارت تلاش نامناسبی برای توضیح میانگین چرخه و رگرسیون بوده و همچنان مدل اصلی را معتبر می‌دانست.
این تغییر موضع بخش مهمی از کارنامه مدل است و نباید از مقاله حذف شود. کاربر باید هم پیش‌بینی‌های موفق و هم مواردی را که محقق نشده‌اند ببیند.
برنامه کاهش پاداش Bitcoin از ابتدا در پروتکل مشخص بوده است. منتقدان می‌پرسند اگر مسیر کاهش عرضه از سال‌ها قبل معلوم باشد، چرا بازار نباید بخشی از این اطلاعات را از پیش در قیمت لحاظ کند؟
قیمت فقط از عرضه ساخته نمی‌شود. نقدینگی جهانی، نرخ بهره، ورود یا خروج سرمایه نهادی، مقررات، فناوری، ریسک بازار و تقاضای واقعی کاربران همگی می‌توانند قیمت BTC را تغییر دهند.
هم قیمت تاریخی Bitcoin و هم نسبت S2F در طول زمان روند صعودی داشته‌اند. یک هم‌بستگی قوی میان دو متغیر رونددار لزوماً به این معنی نیست که یکی علت دیگری است.
مدل Cross Asset با تعداد بسیار کمی مشاهده ساخته شد. خود نویسنده نیز هنگام انتشار این محدودیت را پذیرفت. R² بسیار بالا با نمونه کوچک الزاماً نشانه قدرت پیش‌بینی آینده نیست.
نه لزوماً. حتی منتقد مدل می‌تواند Stock-to-Flow را به‌عنوان یک ابزار برای فهم اثر Halving بر نرخ عرضه جدید Bitcoin استفاده کند. مشکل زمانی ایجاد می‌شود که یک نسبت عرضه به یک «قیمت تضمینی» تبدیل شود.
S2F یک زاویه دید درباره کمیابی ارائه می‌کند؛ اما برای تحلیل بازار بهتر است در کنار داده‌های دیگر مانند تقاضا، نقدینگی، Realized Price، رفتار دارندگان، شرایط اقتصاد کلان و ساختار بازار استفاده شود.
بخش مهمی از سردرگمی پیرامون PlanB از اینجا می‌آید که چند مدل و چند نوع سناریوی متفاوت با نام او منتشر شده‌اند. وقتی یک پیش‌بینی محقق نمی‌شود، باید دقیقاً مشخص کنیم متعلق به کدام چارچوب بوده است.
| مدل یا چارچوب | ایده اصلی | نکته مهم |
|---|---|---|
| S2F اصلی | رابطه Stock-to-Flow Bitcoin با ارزش بازار | در مارس ۲۰۱۹ منتشر شد و حدود ۵۵ هزار دلار را پس از هاوینگ ۲۰۲۰ مدل کرد |
| S2FX | افزودن طلا، نقره و فازهای دارایی | برای فاز ۲۰۲۰–۲۰۲۴ حدود ۲۸۸ هزار دلار برآورد کرد؛ نمونه آماری بسیار محدود بود |
| Floor Model | کف‌های ماهانه کوتاه‌مدت | اهداف نوامبر و دسامبر ۲۰۲۱ محقق نشد و PlanB شکست آن را پذیرفت |
| سناریوهای ۲۰۲۶ | مسیرهای احتمالی چرخه فعلی | خود PlanB بعضی از آن‌ها را صریحاً «سناریو، نه پیش‌بینی» می‌نامد |
بنابراین جمله‌هایی مانند «مدل PlanB شکست خورد» یا «مدل PlanB کاملاً درست بود» بدون مشخص‌کردن نام مدل و بازه زمانی، بیش از حد ساده‌سازی هستند.
برای هر مدل پیش‌بینی بهتر است پیش از مشاهده نتیجه، معیار ابطال مشخص باشد. اگر بعد از هر فاصله گرفتن قیمت، پارامترها یا بازه زمانی تغییر کنند، ارزیابی واقعی عملکرد دشوار می‌شود.
در مورد S2F، یکی از نقدهای جدی این است که مرز دقیق میان «انحراف موقت» و «ابطال مدل» همیشه روشن نبوده است. همین موضوع باعث شد بحث‌های سال ۲۰۲۱ درباره عدد ۱۰۰ هزار دلار اهمیت زیادی پیدا کند؛ چون PlanB ابتدا آن را به‌عنوان آزمون مهم مطرح کرد و بعد توضیح متفاوتی درباره اعتبار مدل ارائه داد.
برای استفاده حرفه‌ای از هر مدل بهتر است سه چیز از ابتدا مشخص باشند: بازه پیش‌بینی، محدوده خطای قابل قبول و شرطی که در صورت وقوع، مدل نیازمند بازنگری یا کنار گذاشتن است.
PlanB در سال ۲۰۲۶ همچنان دیدگاهی صعودی نسبت به Bitcoin دارد، اما میان «مدل ارزش‌گذاری»، «پیش‌بینی» و «سناریو» تفاوت قائل می‌شود.
در ۱۵ ژوئیه ۲۰۲۶ او نوشت که بر اساس ارزش‌گذاری Stock-to-Flow، Bitcoin می‌تواند در چرخه ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۸ به محدوده‌ای بسیار بالاتر برسد و عدد مرکزی حدود ۵۰۰ هزار دلار را در یک بازه بسیار گسترده ۲۵۰ هزار تا یک میلیون دلار مطرح کرد. این دیدگاه در زمان نگارش هنوز یک سناریوی باز و اثبات‌نشده است.
در ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶ نیز او مجموعه‌ای را صریحاً «سناریو، نه پیش‌بینی» نامید: عبور از ۱۰۰ هزار دلار در اکتبر ۲۰۲۶، ثبت سقف تاریخی جدید بالاتر از ۱۲۶ هزار دلار پیش از کریسمس و عبور از ۲۳۲ هزار دلار در ۲۰۲۷ تا ۲۰۲۸.
در زمان بازبینی این مقاله در اکتبر ۲۰۲۶، نخستین و دومین بخش این سناریو هنوز از نظر موعد زمانی نهایی نشده‌اند. بنابراین نباید آن‌ها را «درست» یا «غلط» اعلام کرد. برای مشاهده تازه‌ترین مواضع، حساب عمومی PlanB منبع مستقیم مناسب‌تری است.
خیر؛ هیچ مدل یا تحلیلگری نباید به‌تنهایی مبنای تصمیم مالی باشد. حتی اگر یک مدل در چند چرخه تاریخی عملکرد خوبی داشته باشد، ساختار بازار می‌تواند تغییر کند.
در تصمیم‌گیری بهتر است چند سناریو ساخته شود: چه اتفاقی می‌افتد اگر قیمت برخلاف مدل حرکت کند؟ حداکثر زیان قابل تحمل چقدر است؟ افق زمانی سرمایه‌گذاری چیست؟ و چه داده‌ای باعث می‌شود فرض اولیه خود را تغییر دهید؟
برای مشاهده وضعیت کلی بازار می‌توانید از صفحه قیمت ارزهای دیجیتال استفاده کنید و برای آشنایی با فرایند عمومی معامله، راهنمای خرید ارز دیجیتال را ببینید.
| موضوع | نسخه قدیمی | نسخه دقیق‌تر ۲۰۲۶ |
|---|---|---|
| هویت PlanB | اطلاعات شخصی تقریباً قطعی | هویت واقعی همچنان عمومی و تأییدشده نیست |
| سابقه Bitcoin | بیش از ۲۰ سال تحقیق روی Bitcoin | با تاریخ ایجاد Bitcoin سازگار نیست؛ حذف شد |
| S2F | مدل نزدیک به پیش‌بینی قطعی | چارچوب ارزش‌گذاری مبتنی بر کمیابی با عدم قطعیت |
| S2FX | هدف قیمتی بدون نقد روش | ۲۸۸ هزار دلار به‌عنوان خروجی مدل تاریخی با نمونه محدود |
| پیش‌بینی ۲۰۲۱ | تمرکز روی موفقیت مدل | شکست Floor Model و تغییر توضیح PlanB ثبت شده است |
| دیدگاه ۲۰۲۶ | وجود نداشت | سناریوهای جولای و سپتامبر ۲۰۲۶ با تاریخ و قید عدم قطعیت |
روش منطقی این است که S2F را یکی از چند ورودی تحلیل بدانیم، نه خروجی نهایی. برای مثال می‌توان بررسی کرد که پس از هر Halving نرخ عرضه جدید چگونه تغییر کرده، سپس آن را کنار شرایط نقدینگی، تقاضای بازار، قیمت تحقق‌یافته و داده‌های چرخه قرار داد.
اگر قیمت بازار برای مدت طولانی از مدل فاصله بگیرد، بهتر است به‌جای فرض «بازار حتماً باید به مدل برگردد»، احتمال خطای مدل نیز جدی گرفته شود. مدل خوب باید امکان ابطال داشته باشد و تحلیلگر باید از قبل مشخص کند چه داده‌ای فرضیه او را تضعیف می‌کند.
PlanB تحلیلگر مستعاری است که در سال ۲۰۱۹ مدل Stock-to-Flow را برای Bitcoin مشهور کرد. ایده اصلی او ساده و جذاب است: هرچه عرضه جدید نسبت به موجودی کاهش یابد، کمیابی بیشتر می‌شود و ممکن است ارزش دارایی افزایش پیدا کند.
اما سابقه چند سال گذشته نشان داده است که تبدیل این رابطه به قیمت دقیق دشوار است. مدل اصلی در برخی دوره‌ها به روند بازار نزدیک بود، S2FX اهداف بسیار بالاتری ارائه کرد و Floor Model سال ۲۰۲۱ به اهداف اعلام‌شده نرسید. خود PlanB نیز بعدها میان این مدل‌ها و سناریوهای مختلف تمایز گذاشت.
در سال ۲۰۲۶ نیز سناریوهای صعودی او هنوز در حال آزمون‌اند و نمی‌توان نتیجه آن‌ها را از پیش قطعی دانست. ارزش واقعی مطالعه PlanB بیشتر در شناخت یک چارچوب کمی برای کمیابی Bitcoin و یادگیری نحوه آزمون مدل‌هاست، نه پیروی بدون بررسی از یک عدد هدف. ایران اکسچنج نیز به‌عنوان صرافی ارز دیجیتال اطلاعات بازار و محتوای آموزشی را برای بررسی مستقل کاربران ارائه می‌کند.
آخرین پیش بینی‌های پلن بی در سال‌های اخیر، چندان موفقیت‌آمیز نبوده و با فاصله زیادی رد شده‌اند. با این حال مدل انباشت به جریان طرفدارانی دارد که به صحت آن اطمینان دارند. از سوی دیگر عواملی نیز وجود دارند که کارایی مدل S2F را رد می‌کنند. به عنوان مثال واضح است که مدل انباشت به جریان، میزان تقاضا را در نظر نمی‌گیرد و همین مسئله می‌تواند پیش بینی‌های آن را به اشتباه بکشاند.
پلن بی یک سرمایه‌گذار سازمانی اهل هلند است که در این حوزه بیش از 25 سال سابقه دارد. او از سال 2013 به یادگیری درباره دنیای ارزهای دیجیتال پرداخته و از سال 2019 تحت عنوان پلن بی و به صورت ناشناس، فعالیت خود را در توییتر و سایر شبکه‌های اجتماعی آغاز کرده است.
